TOKOVIMA KNJIŽEVNE ISTORIJE, Slavko Petaković

Tokovima književne istorije: Dubrovačka književnost u matici srpske istoriografije Slavka Petakovića vodi čitaoca kroz jedan od najdugotrajnijih i najkontroverznijih sporova južnoslovenske kulture: kome pripada dubrovačka književnost – srpskoj, hrvatskoj, zajedničkoj ili posebnoj slovinskoj tradiciji.

U uvodnom poglavlju, „Pristup”, autor jasno postavlja metodološki okvir: umesto površnog prebrojavanja imena, prati kako su književne istorije, filološke sinteze i kulturne ideologije tokom dva veka određivale mesto Dubrovnika u srpskom, srpsko-hrvatskom, jugoslovenskom i hrvatskom korpusu.

Poglavlje „Književnoistorijski rastok” uvodi čitaoca u XIX vek, doba u kojem se jezik, vera, pismo i političko pravo pretvaraju u ključne argumente kulturne borbe. Od Dositeja, Vuka, Šafarika i Subotića do Ljubića, Jagića, Rešetara, Novakovića i Šurmina, knjiga razotkriva kako se naučni sudovi ukrštaju sa nacionalnim programima, a filološke rasprave postaju deo širih srpsko-hrvatskih sporova.

Središnja poglavlja pokazuju kako se Dubrovnik, njegov jezik i njegovi pisci nalaze u samom centru borbe za kulturno pamćenje: kao dokaz srpske jezičke tradicije, temelj hrvatske književne integracije, simbol jugoslovenskog jedinstva ili autonomna slovinska pojava. Završne celine prate trajanje tih sporova u modernoj istoriografiji i otkrivaju da pitanje dubrovačke književnosti nije samo akademska tema, već jedno od najvažnijih pitanja kulturnog identiteta, istorijskog prava i nacionalnog samopoimanja na prostoru između Beograda, Zagreba i Dubrovnika.

Rekli su o knjizi Tokovima književne istorije

„Knjiga Tokovima književne istorije: Dubrovačka književnost u matici srpske istoriografije Slavka Petkovića, kojoj je autor skromno poželeo da ’kao prilog srpskoj raguzeološkoj tradiciji pruži u znatnoj meri pouzdan oslonac za dalja istraživanja u oblasti dubrovačkih studija’, daleko je namašila ovaj cilj. Svojim sadržajem, istoričnošću, akribijom i istrajnošću da svaku reč izrečenu o dubrovačkoj književnosti stavi na svoje mesto, ona joj je na najpouzdanji način obezbedila potpuni autoritet.“ Akademik Zlata Bojović

Preko dvadeset istorija književnosti i brojne polemičke tekstove „Petaković je tumačio u naučnom i društvenom kontekstu epoha u kojim su nastajale: s jedne strane, prema dotadašnjim naučnim saznanjima o književnim delima i njihovim stvaraocima, a s druge, prema tzv. istorijskoj stvarnosti u pojedinim epohama, tj. ’seizmičkim pokretima’ u jugoslovenskoj kulturi i politici koji su menjali status i identitet dubrovačke književnosti u srpskoj istoriografiji. Te promene Petaković je ilustrovao mnoštvom argumenata iz arhivske i naučne građe naporedo sa navodima iz brojnih dela istoričara materijalne i duhovne kulture, posebno onih o nacionalnim odnosima Srba i Hrvata u vreme ilirskog pokreta i Štrosmajerovog jugoslovenstva, zajednice Srba, Hrvata i Slovenaca, Kraljevine Jugoslavije i stvaranja Nove Jugoslavije. Na taj način Petaković je kao objektivni književni istoričar prepustio da o identitetu dubrovačke književnosti, odnosno o načinima i kriterijima određivanja njenog identiteta, više ’govore sama fakta’.“ Akademik Branko Letić

„Srpska književna istoriografija dobiće Petakovićevom monografijom knjigu koja nam je dugo nedostajala. Sledeći Vukovu postavku i posmatrajući dubrovačku književnost kao književnost nastalu na narodnom jeziku i njegovom istočnohercegovačkom dijalektu, Petković je nedvosmisleno posmatra (i) kao srpsku. Prateći ključne tokove u pristupu dubrovačkoj književnosti od Dositeja i Vuka do današnjih dana, autor je jasno razdvojio naučne od nenaučnih kriterijuma u određivanju njenog nacionalnog statusa, dajući izuzetno vredan doprinos boljem mapiranju granica srpske književnosti.“ Prof. dr Aleksandar Milanović

Uvod i sadržaj knjige pogledajte OVDE.