Pavle Popović (1868–1939)

Izbor Pavla Popovića za profesora srpske književnosti na Velikoj školi (1904), odnosno na Beogradskom univerzitetu (od 1905), značajan je datum u istoriji srpske književnosti, koja se od tog trenutka oslobađa zastarelih filoloških metoda i izgrađuje pod uticajem evropske, prvenstveno francuske književne istorije. Popoviću se 1905. na istoj katedri i na istom predmetu pridružio Jovan Skerlić. Njih dvojica će zajedno, sve do Skerlićeve smrti (1914), predavati istoriju srpske književnosti. Predmet su delili tako što je Popović predavao narodnu, staru (odnosno srednjovekovnu) i srednju (dubrovačku) književnost, a Skerlić novu srpsku književnost. Iz tih predavanja nastale su dve knjige: Popovićev Pregled srpske književnosti (1909) i Skerlićeva Istorija nove srpske književnosti (1914).

Pavle Popović je u srpskoj naučnoj i kulturnoj sredini bio jedan od najuticajnijih profesora beogradskog filološkog kruga. Bio je urednik Srpskog književnog glasnika (1905–1906), osnivač Društva za srpski jezik i književnost (1910), osnivač časopisa Prilozi za književnost, jezik, istoriju i folklor (1921), predsednik Srpske književne zadruge (1928–1937), rektor Beogradskog univerziteta (1924–1928).

Kao mladi profesor Velike škole žustro je kritikovao rad SKZ, navodeći da nije napravljen dobar izbor izdanja, da ne postoji program, da vođenje institucije nije dobro, a stav prema književnim pitanjima pasivan. Sa dolaskom Pavla i Bogdana Popovića i Jovana Skerlića SKZ se prevashodno okreće književnosti. Zadruga je u Popoviću imala pouzdanog i merodavnog tumača književnosti.

Njegov uticaj na generacije studenata je bio izrazit, a zajedno sa bratom Bogdanom davao je glavni pravac našoj akademskoj kritici u prvim decenijama 20. veka. Jovan Deretić naglašava da je bio „poslednji srpski književni istoričar koji se bavio našom literaturom u celini”.