OPSADA CRKVE SVETOG SPASA, Goran Petrović

„Opsada crkve Svetog Spasa“ Gorana Petrovića jedan je od najznačajnijih romana srpske književnosti 20. veka, jer predstavlja jedinstvenu sintezu istorijskog iskustva i moderne umetničke vizije. Knjiga je smeštena u kraj XIII veka, u vreme kralja Milutina, kada bugarski knez Šišman opseda manastir Žiču. Prema predanju koje je Petrović umetnički preoblikovao, hram se vaznosi iznad zemlje i ostaje nedostupan neprijateljima. Unutar zidina, bratija i narod prolaze kroz iskušenja straha, gladi i očaja, ali i duhovnog uzleta, čime se istorijska scena pretvara u simboličku dramu o otporu, veri i trajanju. U ovom postupku, realistični elementi prepliću se sa mitskim, a istorija sa fantastikom, što roman čini delom koje daleko prevazilazi lokalni kontekst.

Značaj „Opsade“ nije samo u prikazu prošlosti, već i u njenoj umetničkoj obradi koja povezuje nacionalno pamćenje sa univerzalnim pitanjima ljudske egzistencije. Petrović koristi postupke postmodernog romansijera: polifoniju glasova, „prozore vremena“ kroz koje se vekovi premeštaju u isti kadar, kao i narativne prekide koji otkrivaju da istorija postoji samo ako je ispričana. Na taj način „Opsada crkve Svetog Spasa“ stoji rame uz rame sa velikim evropskim romanima o granici između mita i istorije. Kao delo koje u isto vreme oživljava predanje, dovodi u pitanje samu prirodu pripovedanja i nudi čitavu simfoniju duhovnih i istorijskih slika, ovaj roman s pravom zauzima mesto jednog od vrhova srpske proze poznog 20. veka.