PARTIZANSKO LJETOVANJE: Hrvatska i Srbi 1945–1950, Čedomir Višnjić

Partizansko ljetovanje: Hrvatska i Srbi 1945–1950. Čedomira Višnjića predstavlja jedno od najprijemčivijih istoriografskih dela o ranom posleratnom periodu socijalističke Hrvatske. Iako je zasnovana na obimnoj arhivskoj građi – pre svega dokumentima jugoslovenske službe državne bezbednosti – knjiga je napisana lepim književnim stilom koji omogućava da se čita kao roman, sa snažnom narativnom linijom, živim scenama i psihološki uverljivim portretima aktera jednog dramatičnog vremena.

U središtu knjige nalaze se sudbine trojice istaknutih srpskih političkih funkcionera u Narodnoj Republici Hrvatskoj: Radeta Žigića, Duška Brkića i Stanka Opačića Ćanice – ljudi koji su tokom NOB-a bili visoko pozicionirani, a zatim nakon rata obavljali najvažnije državne funkcije. Njihovi usponi i padovi, posmatrani u periodu od 1945. do 1950. godine, služe autoru kao polazište za mnogo širu analizu društvenih, političkih i nacionalnih napetosti u ranoj socijalističkoj Jugoslaviji i Hrvatskoj posebno.

Knjiga je podeljena na sedam tematskih celina, koje obuhvataju ne samo političke mehanizme i unutarpartijske odnose već i svakodnevicu običnih ljudi u prvim poratnim godinama. Posebno je upečatljivo poglavlje o elementima svakodnevnog života — ishrani, odevanju, stanovanju, zdravlju, obrazovanju i položaju žena. Ono donosi potresnu sliku siromaštva, nestašica i surovih životnih uslova, oslonjenu na konkretne izveštaje i dokumenta partijskih i bezbednosnih organa.

Istovremeno, Višnjić detaljno analizira funkcionisanje Komunističke partije, mehanizme straha, prinude i lojalnosti, kao i nacionalne odnose u Hrvatskoj, o kojima se dugo govorilo tek posredno ili nikako. Posebnu pažnju posvećuje položaju Srpske pravoslavne crkve, srpskih kulturnih institucija i pojavama otpora novoj vlasti, uključujući i pobunjenike koji su i nakon rata nastavili oružanu borbu.

Završni delovi knjige bave se sukobom Jugoslavije sa Informbiroom, logorima, političkim čistkama i slomom revolucionarne elite. Epilog jasno ukazuje da pad trojice ministara simbolizuje kraj revolucionarnog perioda i ulazak u novu fazu jugoslovenske države.

Partizansko ljetovanje je knjiga nastala iz višegodišnjeg istraživanja, snažno obojena autorskim stavom i emocijom, ali upravo zato izuzetno čitljiva, uznemirujuća i nezaboravna. To je istorija koja se ne čita hladno već kao uzbudljivo, dramatično i intelektualno provokativno štivo o vremenu u kojem se odlučivalo o sudbinama ljudi i države.

Miodrag Linta o knjizi

Knjiga Čedomira Višnjića Partizansko ljetovanje sa podnaslovom Hrvatska i Srbi 1945–1950 predstavlja odlično istoriografsko štivo. Ovaj rad ne samo da popunjava prazninu koja je postojala na važnoj temi zvanoj „Srpska trojka“ u Hrvatskoj u periodu 1945–1950, već i čitavu kulturnu potrebu društva da pristupi racionalnom razumevanju istorije Srba u Hrvatskoj učeći nove stvari o Brkiću, Opačiću i Žigiću. (Iz prikaza objavljenog u časopisu Tokovi istorije)