SA PAŠNJAKA DO NAUČENJAKA, Mihajlo I. Pupin

Pred čitaocem je obnovljeno izdanje autobiografije Mihajla I. Pupina Sa pašnjaka do naučenjaka. Knjiga je objavljena povodom 120-godišnjice osnivanja Udruženja književnika Srbije, na osnovu originalnog srpskog izdanja iz 1929. godine, koje je preveo Milan Jevtić i koje je lično odobrio sam Pupin.

Cilj ovog izdanja je da se očuva i obnovi autentičan Pupinov tekst, bez naknadnih intervencija i ideoloških preinaka koje su tokom decenija pratile brojna izdanja. U prethodnim publikacijama često su brisani delovi posvećeni Svetom Savi i srpskom pravoslavlju i proslavi Savindana. Ovo izdanje ispravlja tu nepravdu, vraćajući čitaocu delo onakvo kakvo ga je Pupin autorizovao – kao deo srpske kulturne baštine i svedočanstvo jednog života koji je spojio banatsku ravnicu, američki akademski svet i univerzalne ideale prosvećenosti.

U knjizi je na dinamičan način ispričan Pupinov put od seoskog pastirčeta iz Idvora do istaknutog profesora Kolumbija univerziteta i jednog od pionira modernih telekomunikacija. U prvom poglavlju („Šta sam ja doneo Americi?“) on oživljava slike svog detinjstva, pastirskog života, predanja starih Idvoraca, ulogu Svetog Save u prosvećivanju naroda i snagu znanja kao „zlatnih lestvica koje nas vode u nebesa“. Ti rani utisci, prožeti zvucima zvona, zvezdanim nebom i guslarskim pesmama, oblikovali su njegovu ljubav prema slobodi, pravdi i znanju – teme koje prožimaju čitavu knjigu.

Pismo Mihajla Pupina o prevodu na srpski

Posebnu vrednost knjige čini pismo koje je Mihajlo Pupin uputio Milanu Jevtiću, a koje je objavljeno u Banatskom glasniku 1920-ih. U njemu Pupin sa ushićenjem pozdravlja srpski prevod svoje autobiografije i objašnjava da mu nije stalo do lične popularnosti, već do narodne stvari:

„Mi Srbi koji smo na strani i uspeli da privučemo pažnju stranog sveta na sebe, treba da govorimo o našem narodu kad god nam se za to ukaže prilika. Ko se ponosi svojim selom, porodicom i narodom, taj je na dobrom putu da se ceo svet ponosi njim, jer ništa nije uzvišenije od čovekove ljubavi prema svemu onome što sačinjava njegov narod.“

Pupinova autobiografija je više od lične priče. Ona je istovremeno istorija jedne epohe, svedočanstvo o srpskom narodu u Banatu, o idealizmu američke nauke, o kulturnoj samosvesti i ponosu na poreklo. Napisana jednostavnim i živim stilom, ona je podjednako pristupačna mladim čitaocima i naučnicima, patriotama i kosmopolitama. Upravo zato je knjiga 1924. godine dobila Pulicerovu nagradu za najbolju biografiju, a prevedena je na brojne svetske jezike.